غبار آن را فرا گرفته گويى زمينش به رنگ آسمانش در آمده است . و منظور اين بوده كه گويى آسمانش از شدت غبار به رنگ زمينش در آمده است . و فساد گفتار بعضى ديگر نيز روشن مىشود كه گفته‌اند : احتمال مىرود كه عبارت ، مقلوب و پس و پيش نبوده و معناى جمله چنين باشد كه رباخواران منطقشان اين بوده : « اگر خريد و فروش حلال است براى اين حلال است كه راه كسب معيشت است » ، و اين علت در بيع موهوم و خيالى است چون نفع خريد و فروش صد در صد نيست و بعضى از خريد و فروشها ضرر هم دارد ولى در ربا صد در صد نفع است ( و وجه اين دو تفسير از آنچه گذشت روشن مىشود ) . * ( « وَأَحَلَّ اللَّه الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبا » ) * جمله اى است مستانفه و از نو ، البته در صورتى جمله اى است از نو كه به خاطر نبودن كلمه ( قد ) در آغاز آن جمله حاليه نباشد چون جمله اى كه با فعل ماضى شروع مىشود اگر حاليه باشد واجب است كلمه ( قد ) بر سر آن فعل در آمده باشد مثل اينكه مىگوئيم : ( جاءني زيد و قد ضرب عمروا ) ( زيد نزد من آمد ، در حالى كه عمرو را زده بود ) و جمله مورد بحث بخاطر اينكه اين كلمه را بر سر ندارد نمىتواند حاليه باشد . علاوه بر اينكه حال بودن آن با معنايى كه اول گفتار افاده مىكند نمىسازد ، چون حال عبارت است از مقيد كردن زمان صاحب حال و ظرف تحقق آن و اگر اين جمله حال باشد معناى كلام چنين مىشود : خبطى كه رباخواران با گفتن : * ( « إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا » ) * مرتكب شدند در حالى بود كه خدا ( خريد و فروش ) را حلال و ربا را حرام كرده بود و اين معنا درست خلاف آن معنايى است كه آيه شريفه در مقام بيان آن است چون آيه مىفرمايد : رباخواران خطا كارند چه قبل از آمدن قانون حرمت ربا و چه بعد از آن و به اين جهت نيز نمىتوانيم جمله نامبرده را حاليه بگيريم و همانطور كه گفتيم مستانفه است . و اين جمله مستانفه ، به آن بيانى كه گذشت در مقام تشريع ابتدايى حرمت ربا نيست چون در آنجا گفتيم : اين آيات ظهور در اين دارد كه قبلا ربا حرام شده بوده و در سوره آل عمران فرموده بود : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا أَضْعافاً مُضاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّه لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ » « 1 » و آيات مورد بحث و مخصوصا جمله * ( « وَأَحَلَّ اللَّه الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبا » ) * دلالت بر انشاء حكم ندارد بلكه دلالت بر اخبار دارد ، نمىخواهد بفرمايد از الان ربا حرام شد بلكه مىفرمايد : قبلا ربا را حرام

--> ( 1 ) سوره آل عمران آيه 130